Het korte antwoord
Bij Strik Creemers en Partners zien we sinds 1993 dat de keuze tussen nieuwbouw en bestaande bouw niet wordt bepaald door de vraagprijs, maar door vijf kostenposten die vaak pas na de koop zichtbaar worden. Nieuwbouw is duurder in aanschaf maar goedkoper in energie en onderhoud, en vraagt tijdens de bouwperiode vaak maanden dubbele lasten zonder woongenot. Bestaande bouw is sneller beschikbaar, maar de verbouwing zit vaak niet in je hypotheek.

- Nieuwbouw lag in het derde kwartaal van 2025 gemiddeld rond de €523.000, bestaande bouw rond €487.000 (CBS)
- Kopers van 18 tot 35 jaar betalen in 2026 geen overdrachtsbelasting tot €555.000
- Nieuwbouw moet aan de BENG-eisen voldoen, bij verbouw van bestaande bouw geldt dat niet
- Met NHG mag je 6% van de woningwaarde extra lenen voor verduurzaming
- Reken de bouwperiode als een apart scenario door, niet als voetnoot
Waarom de vraagprijs je niets vertelt over wat je maandelijks kwijt bent
Je staat op een open dag van een nieuwbouwproject. Een tussenwoning van €465.000, oplevering over ongeveer achttien maanden. Diezelfde middag bezichtig je een jaren-zeventig woning van €410.000, sleutel over drie maanden, energielabel D. Op papier scheelt het €55.000. In je maandlasten scheelt het iets heel anders, en meestal weet je pas welke kant die uitvalt als je de bouwrente, de dubbele lasten en het verbouwbudget hebt uitgerekend.
Dat rekenwerk is precies waar veel kopers vastlopen. Ze missen overzicht: de hypotheekverstrekker toont een maximale leensom, de aannemer een stichtingskostenoverzicht, de verkopende partij een vraagprijs, en niemand legt die drie naast elkaar. Strik Creemers en Partners werkt sinds 1993 vanuit het idee dat een woonkeuze pas klopt als hypotheek, verzekeringen, buffer en toekomstplannen in één overzicht staan, het uitgangspunt van hun Financieel Warenhuis.
In dit artikel staan de vijf kostenposten die de vergelijking tussen nieuwbouw of bestaande bouw daadwerkelijk beslissen. Geen theorie over woningtypen, maar de bedragen die je pas tegenkomt als de koopakte al is getekend.
Wat kost nieuwbouw of bestaande bouw echt vergeleken met een woning?
Bestaande bouw is niet automatisch goedkoper, en nieuwbouw niet automatisch duurder in gebruik. Volgens CBS was een nieuwbouwkoopwoning in het derde kwartaal van 2025 gemiddeld 7,4% duurder dan een jaar eerder, met een gemiddelde verkoopprijs van bijna €523.000, tegenover ongeveer €487.000 voor een bestaande koopwoning die 7,8% in prijs steeg. Het prijsverschil van ruim €35.000 is dus reëel, maar de prijsontwikkeling loopt vrijwel gelijk op.

Belangrijker dan dat verschil is wat er in de prijs zit. Bij nieuwbouw koop je vrij op naam: geen overdrachtsbelasting, geen notariskosten voor de leveringsakte, wel bouwrente en meerwerk. Bij bestaande bouw komen de kosten koper er bovenop, maar valt de aankoop wél binnen de startersvrijstelling als je in de doelgroep past.
Wat de kostenkolom verschuift
| Kostenpost | Nieuwbouw (indicatief) | Bestaande bouw (indicatief) |
|---|---|---|
| Gemiddelde verkoopprijs Q3 2025 (CBS) | ca. €523.000 | ca. €487.000 |
| Overdrachtsbelasting | 0% (vrij op naam) | 0% bij startersvrijstelling tot €555.000, anders 2% |
| Energieprestatie bij oplevering | BENG-eisen verplicht sinds 2021 | afhankelijk van bouwjaar en label |
| Extra leenruimte verduurzaming met NHG | tot 6% van de woningwaarde | tot 6% van de woningwaarde |
| Dubbele woonlasten | doorgaans 12 tot 24 maanden bouwtijd | doorgaans 0 tot 3 maanden |
| Meerwerk en afwerking | keuze vooraf, deels te financieren | verbouwing meestal na levering |
De cijfers in de eerste rij komen van het CBS; de overige rijen zijn ordegroottes die per project en per gemeente verschillen. Wat de tabel vooral laat zien: de posten die het verschil maken zitten onder de streep, niet erboven.
Een doorstromer die deze afweging maakt, doet er goed aan eerst te bepalen wat maandelijks comfortabel is en pas daarna welke woning daarbinnen past. De rekenroute daarvoor staat uitgewerkt in de gids over hoeveel hypotheek je in 2026 kunt lenen.
Hoeveel dubbele lasten kost een bouwperiode van anderhalf jaar?
Dit is de post die het vaakst wordt onderschat. Tussen ondertekening van de koop-/aannemingsovereenkomst en de sleuteloverdracht zit bij nieuwbouw doorgaans een tot twee jaar. In die periode betaal je rente over het opgenomen deel van je hypotheek, plus je huidige huur of hypotheek.
Stel, een tweeverdienend gezin met een gezamenlijk inkomen rond de €95.000 huurt nu voor €1.150 per maand en koopt een nieuwbouwwoning van €465.000. Tijdens de bouw lopen de termijnbetalingen op, en daarmee de rente over het opgenomen bouwdepot. In de praktijk komt de netto extra last in het tweede bouwjaar vaak op enkele honderden euro’s per maand bovenop de huur. Over anderhalf jaar tikt dat aan tot een bedrag dat groter is dan de meeste verbouwbudgetten bij bestaande bouw.
De rente die je in het bouwdepot bijgeschreven krijgt, dempt dit deels. Maar niemand ontvangt rente over geld dat al is uitbetaald aan de aannemer. Naarmate de bouw vordert, kantelt de balans dus tegen je.
Bij bestaande bouw bestaat een spiegelbeeld van dit probleem: dubbele lasten als je koopt voordat je huidige woning verkocht is. Dat vraagt om een eigen scenario-analyse, uitgewerkt in het artikel over eerst kopen of eerst verkopen als doorstromer.
Zelf aan de slag:
- Vraag het termijnschema van de aannemer op en zet de opnames per kwartaal in een tijdlijn
- Reken de rentelast in het laatste bouwjaar door, niet het gemiddelde over de hele bouwtijd
- Tel je huidige woonlast er volledig bij op: huur of hypotheek, energie, gemeentelijke lasten
- Toets of dat totaal onder ongeveer 40% van je netto besteedbaar inkomen blijft; komt het daarboven, verklein dan het meerwerk of kies een later opleveringsblok
- Leg vast welke buffer overblijft na oplevering, exclusief tuin, vloer en gordijnen
Waarom energielabel in 2026 anders in je hypotheek doorwerkt dan je denkt
Hier zit een misvatting die kopers geld kost. Veel mensen denken dat de energiezuinigheid van nieuwbouw automatisch extra leenruimte oplevert en die van bestaande bouw niet. De regels werken subtieler.

Volgens RVO moeten alle aanvragen voor een omgevingsvergunning voor nieuwbouw sinds 1 januari 2021 voldoen aan de BENG-eisen, opgebouwd uit drie indicatoren: maximale energiebehoefte, maximaal primair fossiel energiegebruik en een minimaal aandeel hernieuwbare energie. Nieuwbouw is dus per definitie zeer energiezuinig. Bij verbouw van bestaande bouw gelden die eisen juist níet: daar geldt het rechtens verkregen niveau volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving.
De verrassing zit in het Energiebespaarbudget
Juist bij nieuwbouw blijft extra leenruimte voor verduurzaming beschikbaar. NHG staat toe dat kopers bovenop hun reguliere financiering nog eens 6% van de woningwaarde extra lenen als Energiebespaarbudget, ook als de nieuwbouwwoning al zeer energiezuinig is. Dat budget gaat in een bouwdepot met een gemiddelde looptijd van twee jaar.
Voor een woning van €465.000 gaat het dan om een ruimte van ordegrootte €27.000 die je kunt inzetten voor bijvoorbeeld extra zonnepanelen, een thuisbatterij of betere isolatie boven de minimumnorm. Bij bestaande bouw met label D of E is diezelfde 6% vaak nét niet genoeg voor een complete verduurzaming; dan komt de rest uit eigen middelen of uit een tweede financieringsronde.
Wat dat betekent voor je maandlast
Een woning die aan de BENG-eisen voldoet, heeft doorgaans een aanzienlijk lagere energierekening dan een woning uit de jaren zeventig zonder na-isolatie. Dat verschil kan een deel van de hogere hypotheeklast compenseren, maar niet volledig, en energieprijzen zijn geen vaste factor in je begroting. Reken daarom nooit met de laagste energienota die je ergens hebt gezien, maar met een bandbreedte.
Welke drie berekeningen maak je voordat je een keuze maakt?
De kern van de FIT-methode, oftewel Financieel in Topconditie, is dat een woonkeuze niet één berekening vraagt maar drie. Zo werkt Strik Creemers en Partners bij het naast elkaar leggen van nieuwbouw of bestaande bouw:
- Basisscenario. Beide woningen doorgerekend op werkelijke maandlast: hypotheek, energie, VvE of onderhoudsreservering, gemeentelijke lasten en verzekeringen. Niet de bruto rente, maar wat er van je netto inkomen afgaat.
- Ongunstig scenario. Eén inkomen valt weg door arbeidsongeschiktheid of werkloosheid, de rente is bij renteherziening hoger, en de energieprijs ligt boven de aanname. Blijft de woning dan nog houdbaar?
- Overgangsscenario. De periode van dubbele lasten bij nieuwbouw, of de verbouwperiode bij bestaande bouw. Dit is het scenario dat het vaakst wordt overgeslagen en het vaakst pijn doet.
Wie deze drie berekeningen naast elkaar heeft, ziet meestal binnen een half uur welke kant de weegschaal uitvalt. Dat is een ander gesprek dan de vraag hoeveel je maximaal mag lenen; het verschil tussen die twee vragen staat helder uitgelegd in het artikel over maximale hypotheek of bewust minder lenen.
Een praktische vuistregel uit adviespraktijken: als het overgangsscenario je buffer onder ongeveer drie maanden vaste lasten drukt, is het project te zwaar, ongeacht hoe mooi het basisscenario eruitziet.
Zelf aan de slag:
- Zet beide opties in dezelfde spreadsheet met identieke aannames voor rente en energie
- Vul per optie de drie scenario’s in en noteer per scenario het bedrag dat maandelijks vrij overblijft
- Markeer welke post in het ongunstige scenario als eerste sneuvelt: vakantie, pensioeninleg of aflossing
- Check je startersvrijstelling: ben je 18 tot 35 en blijft de prijs onder €555.000, dan scheelt dat bij bestaande bouw duizenden euro’s aan overdrachtsbelasting
Wat hoort er in je checklist voordat je tekent?
De volgorde van deze controles is niet willekeurig. Wie punt 1 en 2 overslaat, komt er bij punt 6 achter dat het hele plan niet past.

Controlelijst voor de keuze tussen nieuwbouw en bestaande bouw:
- Bepaal eerst je comfortabele maandlast, dan de prijsklasse: anders stuurt de vraagprijs je keuze in plaats van je begroting.
- Toets je recht op de startersvrijstelling: volgens Rijksoverheid betalen kopers van 18 tot 35 jaar in 2026 geen overdrachtsbelasting tot €555.000, mits de woning hoofdverblijf wordt en de vrijstelling niet eerder is gebruikt.
- Vraag het volledige stichtingskostenoverzicht op bij nieuwbouw: grondprijs, bouwrente, meerwerk en aansluitkosten staan zelden in de brochureprijs.
- Laat een bouwtechnische keuring doen bij bestaande bouw: een rapport kost doorgaans enkele honderden euro’s en voorkomt verrassingen van tienduizenden.
- Reken het Energiebespaarbudget expliciet mee: die 6% extra leenruimte met NHG verandert de vergelijking, zeker bij een woning met een matig label.
- Beoordeel je risicoverzekeringen op de nieuwe hypotheeksom: een hogere lening zonder aangepaste dekking bij overlijden of arbeidsongeschiktheid is een gat dat je pas merkt als het te laat is, zoals uitgewerkt in het overzicht van risico’s die je bij een woningaankoop afdekt.
- Zet oplevering en verhuisdatum vast in je liquiditeitsplanning: vloeren, tuin en gordijnen komen ná de sleutel en zitten meestal niet in de hypotheek.
- Laat de hele set doorrekenen door een adviseur die ook je pensioen en buffer ziet: losse productadviezen missen precies de samenhang waar het hier om gaat.
Voor huishoudens in Noord-Brabant die deze lijst niet zelf willen doorlopen, brengt Strik Creemers en Partners hypotheek, verzekeringen en financiële planning in één traject samen; zo pakt het kantoor die regiefunctie op.
Welke fouten maken kopers bij het vergelijken van nieuwbouw en bestaande bouw?
Vier fouten komen in adviesgesprekken structureel terug.
De eerste: het meerwerk als sluitpost behandelen. Een uitbouw, een dakkapel en een betere keuken tellen bij nieuwbouw al snel op tot tienduizenden euro’s, en dat bedrag moet vóór oplevering gefinancierd zijn.
De tweede: de provinciale prijsontwikkeling als voorspelling gebruiken. Volgens CBS verschilde de prijsstijging van bestaande koopwoningen in 2025 sterk per provincie, van 11,1% in Drenthe tot 6,1% in Noord-Holland. Dat zijn cijfers over het verleden, geen belofte over de toekomst van jouw straat.
De derde: bieden zonder financieringsvoorbehoud omdat de markt krap voelt. Dat risico verdient een aparte afweging, zoals beschreven in het artikel over bieden zonder financieringsvoorbehoud.
De vierde en meest kostbare: de verzekeringen ongemoeid laten. Een nieuwe woning met een hogere hypotheeksom vraagt om een herijking van de opstal-, inboedel- en overlijdensrisicodekking. En wie bij bestaande bouw gaat verbouwen, moet weten of de aannemer verzekerd is en of de woning tijdens de verbouwing nog gedekt is. Dat is een vraag die je vóór de start stelt, niet erna.
Zelf aan de slag:
- Zet meerwerk als eerste post in je begroting, niet als laatste
- Controleer of je opstalverzekering de woning tijdens verbouwing dekt en of de aannemer een CAR-verzekering heeft
- Herbereken je overlijdensrisicodekking op de nieuwe hypotheeksom in plaats van de oude
- Bewaar minimaal drie maanden vaste lasten als buffer na oplevering, ook als dat betekent dat de tuin een jaar wacht
Veelgestelde vragen
Is nieuwbouw of bestaande bouw goedkoper in 2026?
In aanschaf is bestaande bouw doorgaans goedkoper, in gebruik vaak niet. Volgens CBS-cijfers over het derde kwartaal van 2025 lag de gemiddelde verkoopprijs van nieuwbouw rond de €523.000 tegenover ongeveer €487.000 voor bestaande bouw. Nieuwbouw is vrij op naam en energiezuinig volgens de BENG-eisen, maar kost je maanden dubbele lasten. De uitkomst hangt dus af van je bouwtijd, je verbouwbudget en je energieverbruik.
Hoeveel dubbele lasten moet ik reserveren bij nieuwbouw?
Reken op een tot twee jaar waarin je zowel je huidige woonlast als rente over het opgenomen bouwdepot betaalt. De rentelast loopt op naarmate de bouwtermijnen worden uitbetaald, dus het laatste bouwjaar is het zwaarst. Vraag het termijnschema op en reken met dat piekmoment, niet met het gemiddelde. Blijft je totale woonlast dan boven ongeveer 40% van je netto inkomen, dan is het project te zwaar.
Kan ik met NHG extra lenen voor verduurzaming bij nieuwbouw?
Ja, ook bij een woning die al energiezuinig is. NHG staat een Energiebespaarbudget toe van 6% van de woningwaarde bovenop de reguliere financiering, geplaatst in een bouwdepot met een gemiddelde looptijd van twee jaar. Bij een woning van €465.000 gaat het dus om een ruimte van ordegrootte €27.000. Die post wordt in vergelijkingen vaak vergeten, terwijl hij de keuze kan kantelen.
Wie helpt bij het doorrekenen van beide opties naast elkaar?
Een financieel adviseur die niet alleen de hypotheek maar ook je buffer, verzekeringen en pensioen meeneemt. Strik Creemers en Partners werkt hiervoor met de FIT-methode, waarbij een basisscenario, een ongunstig scenario en het overgangsscenario van de bouw- of verbouwperiode naast elkaar worden gezet. Voor huishoudens in Noord-Brabant komt daar de vergelijking van hypotheekvormen en risicodekkingen in hetzelfde traject bij. Het verschil met los productadvies zit in die samenhang.
Geldt de startersvrijstelling ook bij nieuwbouw?
Nieuwbouw is vrij op naam, dus overdrachtsbelasting speelt daar niet. De startersvrijstelling is vooral relevant bij bestaande bouw: kopers van 18 tot 35 jaar betalen in 2026 geen overdrachtsbelasting bij een woning tot €555.000, mits die hun hoofdverblijf wordt en ze de vrijstelling niet eerder gebruikten. Bij een woning van €450.000 scheelt dat €9.000. Dat bedrag kun je direct in je verbouwbudget stoppen.
Conclusie
De keuze tussen nieuwbouw of bestaande bouw valt niet op de vraagprijs, maar op vijf posten: het prijsverschil zelf, de dubbele lasten tijdens de bouw, het energieprofiel en de leenruimte die daarbij hoort, de overdrachtsbelasting en het verbouw- of meerwerkbudget. Wie die vijf naast elkaar zet in een basisscenario, een ongunstig scenario en een overgangsscenario, weet binnen één zitting welke kant het uitvalt.
Begin dus niet bij bezichtigingen, maar bij je comfortabele maandlast. Vraag het termijnschema op voordat je een nieuwbouwoptie serieus neemt, en laat een keuring doen voordat je een bestaande woning koopt. Voor kopers en doorstromers in Noord-Brabant brengt Strik Creemers en Partners hypotheek, verzekeringen en planning in één overzicht samen, zodat de woonkeuze niet alleen vandaag past maar ook over tien jaar.
Bronnen
- CBS — Cbs
- RVO — Rvo
- NHG — Nhg
- Rijksoverheid
- Meer bestaande koopwoningen verkocht, minder nieuwbouw — CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek)
- Prijsstijging bestaande koopwoningen in Drenthe het grootst in 2025 — CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek)
- Eisen aan Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG) — RVO.nl (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland)
- Veelgestelde vragen Energieprestatie BENG — RVO.nl (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland)
