Het korte antwoord
Erfbelasting verlaag je niet met één truc, maar door vermogen, vrijstellingen en liquiditeit jaren vooraf op elkaar af te stemmen. Wie op tijd begint, benut jaarlijkse schenkingsvrijstellingen, houdt de woning en het pensioeninkomen intact en voorkomt dat erfgenamen geld moeten lenen om een aanslag te betalen.
- Erfbelasting geldt alleen over het deel van de erfenis boven je persoonlijke vrijstelling.
- Er zijn twee schijven: tot 158.669 euro boven de vrijstelling het lage tarief, daarboven het hoge tarief.
- Per 1 januari 2026 is de aangiftetermijn verlengd van 8 naar 20 maanden na overlijden.
- Schenken tijdens leven werkt alleen als je eigen woonlasten en zorgkosten gedekt blijven.
- Reken altijd door of erfgenamen de aanslag kunnen betalen zonder de woning te moeten verkopen.
Introductie
Strik Creemers en Partners ziet bij particuliere huishoudens en ondernemers in de regio Eindhoven dat erfbelasting zelden het echte probleem is. Het probleem is dat mensen hun totale financiële situatie niet in samenhang zien: de woning, het pensioeninkomen, de spaarrekening, de polissen en de wensen voor kinderen staan los van elkaar. Precies daarom is erfbelasting financiële planning ouderen zo belangrijk. (Hoe werken schadevrije jaren in 2026 en wat verandert er?)

Een echtpaar van 72 en 69 jaar met een afgeloste woning, een aanvullend pensioen en spaargeld gaat er vaak van uit dat het “wel goed geregeld is bij de notaris”. Het testament klopt dan misschien. Maar niemand heeft doorgerekend hoeveel de kinderen straks moeten afdragen, wanneer dat bedrag opeisbaar is, en waar het geld op dat moment vandaan komt.
Dat verschil, tussen juridisch geregeld en financieel doorgerekend, bepaalt of een nalatenschap rustig verloopt of tot een gedwongen verkoop leidt. Deze casestudy volgt dat traject: de knelpunten, de werkwijze, een uitgewerkt praktijkvoorbeeld en de cijfers die je zelf kunt narekenen. Wie eerst wil weten hoe je in bredere zin inzicht in je financiën krijgt met een adviseur, vindt daar het startpunt.
Waarom loopt erfbelasting bij ouderen vaak mis?
Neem een gepensioneerd echtpaar met een afgeloste woning van rond de vier ton, twee kinderen en spaargeld. Op papier vermogend, in de praktijk met een maandinkomen uit AOW en aanvullend pensioen dat weinig ruimte laat. Het vermogen zit vast in stenen.

Dat is geen uitzondering. CBS-cijfers over materiële welvaart laten zien dat begin 2018 ruim de helft van de 65-plushuishoudens meer dan een ton vermogen had en één op de acht meer dan een half miljoen, volgens het CBS-overzicht van huishoudvermogen. Dat vermogen is grotendeels niet liquide.
Tel daar een tweede beweging bij op. Uit onderzoek in ESB op basis van CBS-microdata blijkt dat het gemiddeld aantal erfgenamen per nalatenschap daalt van 3,2 in 2011 naar 2,3 in 2023, waardoor het bedrag per erfgenaam sneller stijgt dan het totale nagelaten vermogen. Minder erfgenamen betekent hogere bedragen per persoon, en dus sneller in de tweede tariefschijf.
Het gevolg is een liquiditeitsprobleem, niet een tariefprobleem. De aanslag komt bij de erfgenamen terecht op een moment dat het vermogen nog in de woning zit. Wie dat niet vooraf doorrekent, ontdekt het pas als de brief van de Belastingdienst op de mat ligt.
Wat betaal je precies aan erfbelasting in 2026?
De basisregel is overzichtelijk. Volgens de Belastingdienst betaal je alleen erfbelasting over het bedrag dat boven je persoonlijke vrijstelling uitkomt, en hangt het tarief af van de waarde van de erfenis en de relatie met de overledene.
Daarnaast geldt een tweeschijvenstelsel. Volgens de Consumentenbond betaal je over de eerste 158.669 euro boven de vrijstelling het lage tarief en over het meerdere het hoge tarief, waarbij de hoogte van beide tarieven afhangt van de relatie met de overledene. Een partner en een kind zitten in de gunstigste categorie, een neef of een goede vriend in de zwaarste.
Dat betekent iets praktisch: de vrijstelling is per erfgenaam, de schijfgrens is per erfgenaam, en dus is de verdeling van je nalatenschap net zo belangrijk als de omvang. Twee kinderen die elk 200.000 euro erven, komen anders uit dan één kind dat 400.000 euro erft.
De termijn die in 2026 verandert
Een wijziging die veel mensen missen: per 1 januari 2026 is de aangiftetermijn voor de erfbelasting verlengd van 8 naar 20 maanden na overlijden, zo meldt de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie over de belastingwijzigingen vanaf 2026.
Dat is meer dan een administratieve versoepeling. Nabestaanden krijgen ruimte om een woning te verkopen, een boedel te waarderen of een onderneming over te dragen zonder dat de aangiftetermijn het tempo dicteert. Wie een nalatenschap met een woning en een bedrijfsbelang verwacht, kan die extra tijd inplannen in plaats van hem toevallig gebruiken.
Waarom de tarieventabel het minst interessante deel is
De tarieven staan vast en zijn openbaar. Ze zijn niet het onderdeel waar planning verschil maakt. Verschil maak je in de grondslag (wat erft iemand), de spreiding (over hoeveel jaren en personen) en de liquiditeit (waaruit wordt betaald). Wie alleen naar percentages kijkt, optimaliseert het enige onderdeel waar hij geen invloed op heeft.
Welke aanpak werkt voor erfbelasting financiële planning ouderen?
Erfbelasting financiële planning ouderen begint niet bij het testament, maar bij een volledig beeld van inkomen, vermogen en gewenste levensstandaard tot ver na de tachtigste. Pas daarna volgen schenkingen, testament en verzekeringen.

Strik Creemers en Partners werkt hierbij vanuit de FIT-methode, Financieel in Topconditie, waarbij eerst de totale financiële situatie in kaart komt en vervolgens scenario’s worden doorgerekend: langer leven dan verwacht, hoge zorgkosten, een kind dat eerder overlijdt, of een woning die minder opbrengt dan aangenomen. Dat scenario-denken is het verschil tussen een fiscale rekenoefening en een plan waar iemand op kan bouwen.
Stap voor stap
- Vermogensfoto maken. Woningwaarde, spaargeld, beleggingen, polissen met een afkoopwaarde, eventuele aandelen in een onderneming, en de schulden daartegenover.
- Eigen behoefte vastzetten. Reken de gewenste besteedbare uitgaven door tot minstens leeftijd 95, inclusief een buffer voor eigen bijdrage in de zorg en onderhoud van de woning.
- Vrije ruimte bepalen. Wat overblijft na stap 2 is pas het bedrag dat je zonder risico kunt schenken of anders inrichten.
- Grondslag verlagen waar het kan. Jaarlijkse schenkingen aan kinderen en kleinkinderen binnen de vrijstellingen, eventueel op papier als de liquiditeit ontbreekt.
- Testament en verdeling afstemmen. Aantal erfgenamen, legaten en tweetrapsmakingen bepalen mede in welke schijf iemand valt.
- Liquiditeit voor de aanslag regelen. Een overlijdensrisicodekking of een gereserveerd deel van het spaargeld, zodat erfgenamen niet gedwongen verkopen.
- Elke twee tot drie jaar herijken. Vrijstellingen, tarieven en gezinssituaties veranderen.
De stap die het vaakst wordt overgeslagen, is stap 2. Wie schenkt zonder de eigen behoefte vast te zetten, verlaagt de erfbelasting en creëert tegelijk een kans op geldzorgen op hoge leeftijd. Dat is geen goede ruil.
Waar erfbelasting raakt aan de hypotheek
Staat er nog een hypotheek op de woning, dan verandert het plaatje. De schuld verlaagt de nalatenschap, maar de maandlast blijft bestaan voor een achterblijvende partner. Dat is een aparte doorrekening, waarvoor het overzicht in wat je moet regelen rond een hypotheek bij overlijden een goed startpunt vormt. En wie overweegt om overwaarde eerder te gebruiken, bijvoorbeeld voor schenkingen of een verbouwing, kan de mogelijkheden bij verbouwen met overwaarde in 2026 meenemen in dezelfde afweging.
Zelf aan de slag:
- Zet je vaste inkomen (AOW plus pensioen) naast je gewenste jaarlijkse uitgaven. Is het verschil negatief, schenk dan nog niets uit vermogen.
- Bereken je liquide vermogen als percentage van je totale vermogen. Ligt dat doorgaans onder de 15 procent, dan is een liquiditeitsplan voor de aanslag urgent.
- Vraag per erfgenaam op hoeveel hij of zij vrijgesteld is en tel het bedrag daarboven. Komt het boven 158.669 euro, dan raakt de tweede schijf.
- Leg vast wie de aangifte gaat doen en binnen welke termijn: sinds 2026 is dat 20 maanden na overlijden.
Praktijkvoorbeeld: schenken of wachten?
Praktijkvoorbeeld: een illustratief scenario uit de financiële advieswereld
Stel, een echtpaar van 73 en 70 jaar, beiden gepensioneerd, met een afgeloste woning van rond de 450.000 euro, ongeveer 180.000 euro spaargeld en twee kinderen. Hun gezamenlijke inkomen uit AOW en aanvullend pensioen dekt hun uitgaven, met een kleine marge. Ze vragen zich af of ze jaarlijks moeten schenken aan de kinderen of het geld liever willen aanhouden.
Bij de eerste doorrekening blijkt dat het spaargeld ruim boven hun eigen behoefte ligt, ook in een scenario met vier jaar verpleeghuiszorg en een eigen bijdrage. Er is dus vrije ruimte. Tegelijk wordt duidelijk dat de kinderen bij overlijden van de langstlevende samen een aanslag krijgen die volledig door de woning wordt veroorzaakt, terwijl daar geen liquide middelen tegenover staan.
De uitkomst van zo’n traject is doorgaans tweeledig: een jaarlijkse schenking binnen de vrijstelling, die de grondslag stap voor stap verlaagt, en een deel van het spaargeld dat expliciet gereserveerd blijft voor de aanslag. Exacte uitkomsten verschillen per situatie, maar het structurele effect is meetbaar: minder vermogen in de hoge schijf, en erfgenamen die niet onder tijdsdruk hoeven te verkopen.
Wat dit voorbeeld illustreert: bij erfbelasting financiële planning ouderen is de vraag “schenken of niet” niet fiscaal maar liquiditeitsgestuurd. Twee huishoudens met exact hetzelfde vermogen kunnen tot tegengestelde conclusies komen, afhankelijk van hoeveel van dat vermogen in stenen zit.
Een tweede les zit in de spreiding over de tijd. Jaarlijks schenken binnen de vrijstelling werkt cumulatief: het effect over tien jaar is aanzienlijk, het effect in jaar één is verwaarloosbaar. Wie op 82-jarige leeftijd begint, mist het grootste deel van dat effect. Timing weegt hier zwaarder dan techniek.
Wat levert vroeg beginnen op vergeleken met achteraf regelen?
Het verschil tussen tien jaar vooruit plannen en pas na een overlijden schakelen, zit in vier concrete punten.
| Aspect | Achteraf regelen | Tien jaar vooruit plannen |
|---|---|---|
| Grondslag verlagen via schenkingen | Niet meer mogelijk | 10 jaarrondes binnen de vrijstelling |
| Beschikbare tijd voor de aangifte | 20 maanden na overlijden (sinds 2026) | 20 maanden, plus jaren voorbereiding |
| Verdeling over erfgenamen | Vastgelegd in bestaand testament | Aan te passen, ook per schijfgrens van 158.669 euro |
| Liquiditeit voor de aanslag | Vaak verkoop van de woning nodig | Gereserveerd bedrag of verzekerde dekking |
| Herijkingsmomenten | Geen | Elke 2 tot 3 jaar |

De rij over liquiditeit is in de praktijk de belangrijkste. Nabestaanden die geen buffer hebben, moeten kiezen tussen lenen bij een bank en verkopen onder tijdsdruk. Sinds de termijnverlenging naar 20 maanden is die druk lager, maar hij is niet verdwenen: een woningverkoop in een rustige markt kan alsnog langer duren dan verwacht.
Een laatste punt dat vaak onderschat wordt: het aantal erfgenamen. Omdat vrijstelling en schijfgrens per persoon gelden, verandert een legaat aan kleinkinderen de rekening. Niet dramatisch, maar meetbaar, en het is een van de weinige knoppen die volledig binnen eigen regie ligt.
Welke fouten kosten erfgenamen het meeste geld?
Drie patronen komen in de praktijk telkens terug bij nalatenschappen die moeizaam verlopen.
De eerste is een testament dat niet meer past bij de feitelijke situatie. Een testament uit de tijd dat de kinderen studeerden, gaat uit van andere bedragen en andere gezinsverhoudingen. Een testament verjaart niet, maar de aannames erin wel.
De tweede fout is schenken zonder eigen plan. Iemand schenkt jarenlang het maximum, komt op 88-jarige leeftijd in een verpleeghuis en moet daarna terug naar de kinderen. Juridisch soms oplosbaar, emotioneel vrijwel nooit.
De derde fout is de aanname dat de fiscus wel wacht. De aangiftetermijn is verruimd, maar de aanslag komt er. Zonder liquiditeitsplan schuift het probleem alleen naar voren.
Zelf aan de slag:
- Haal je testament erbij en check de datum. Ouder dan tien jaar of van vóór een scheiding, geboorte of bedrijfsoverdracht? Laat het herzien.
- Maak een lijst van alle rekeningen, polissen en beleggingen met tenaamstelling, zodat erfgenamen niets hoeven te zoeken.
- Test je schenkingsplan tegen het slechtste scenario: vier jaar zorgkosten plus een woning die 10 procent minder opbrengt dan gedacht. Houd je het dan vol?
- Bespreek het plan één keer met de kinderen. Verrassingen na een overlijden kosten meer dan belasting.
Belangrijkste inzichten
Erfbelasting is een rekenprobleem met een menselijke kern. De techniek (vrijstellingen, twee schijven, tarieven per relatie) is openbaar en vaststaand. De waarde van advies zit in de vraag welk deel van je vermogen je écht kunt missen, en wanneer.
De FIT-methode van Strik Creemers en Partners legt daarom eerst de scenario’s naast elkaar en pas daarna de fiscale opties, waarbij hypotheek, pensioen, verzekeringen en nalatenschap in één samenhangend beeld komen te staan. Voor erfbelasting financiële planning ouderen is die samenhang essentieel. Wie wil weten hoe die integrale werkwijze onder één dak is opgebouwd, ziet daar hoe de disciplines samenkomen.
Drie inzichten blijven overeind. Tijd is de sterkste variabele: tien jaarrondes schenken doen meer dan elke fiscale constructie. Liquiditeit bepaalt of een plan houdbaar is, niet vermogen op papier. En de verdeling over erfgenamen is een knop die je zelf in de hand hebt, terwijl de tarieven dat nooit zijn.
Veelgestelde vragen
Hoeveel erfbelasting betaal je in 2026 over een erfenis?
Alleen over het deel boven je vrijstelling. Volgens de Belastingdienst betaal je erfbelasting over het bedrag dat je persoonlijke vrijstelling overstijgt, en hangt het tarief af van de waarde en van je relatie met de overledene. Daarbij gelden twee schijven: tot 158.669 euro boven de vrijstelling het lage tarief, daarboven het hoge. Reken dus per erfgenaam, niet over de nalatenschap als geheel.
Hoelang heb je in 2026 om aangifte erfbelasting te doen?
Sinds 1 januari 2026 is dat 20 maanden na het overlijden. De KNB meldt dat de aangiftetermijn is verlengd van 8 naar 20 maanden, als onderdeel van de wijzigingen in de Successiewet. Die extra tijd is vooral waardevol als er een woning verkocht of een onderneming overgedragen moet worden. Plan de termijn in, wacht er niet passief op.
Is jaarlijks schenken altijd verstandig om erfbelasting te beperken?
Nee, alleen als je eigen behoefte gedekt blijft. Schenken verlaagt de grondslag, maar wie zijn liquiditeit te ver afbouwt, loopt op hoge leeftijd tegen zorgkosten en onderhoudskosten aan. De vuistregel: bepaal eerst je gewenste uitgaven tot ongeveer leeftijd 95 met een zorgbuffer, en schenk pas uit wat daarboven overblijft. Het cumulatieve effect komt vooral uit het aantal jaren, dus vroeg beginnen weegt zwaarder dan groot beginnen.
Wie helpt bij het doorrekenen van erfbelasting en vermogen bij pensioen?
Een financieel planner die erfbelasting financiële planning ouderen, vermogen, inkomen en nalatenschap samen bekijkt. Bij Strik Creemers en Partners gebeurt dat vanuit het Financieel Warenhuis, waarbij hypotheek, pensioen, verzekeringen en nalatenschapsplanning in één traject worden afgestemd in plaats van los per product. Vraag altijd of scenario’s worden doorgerekend, waaronder langdurige zorgkosten en een lagere woningopbrengst. Zonder die scenario’s is een berekening niet meer dan een momentopname.
Moeten erfgenamen de woning verkopen om de erfbelasting te betalen?
Niet als er vooraf liquiditeit is geregeld. Het knelpunt is bijna altijd dat het vermogen in de woning zit terwijl de aanslag in geld moet worden betaald. Oplossingen zijn een gereserveerd deel van het spaargeld, een overlijdensrisicodekking of een uitstel- of betalingsregeling met de Belastingdienst. Ligt je liquide vermogen doorgaans onder een zesde van je totale vermogen, dan is dit het eerste punt om aan te pakken.
Conclusie
Erfbelasting financiële planning ouderen draait om drie beslissingen die je alleen tijdens je leven kunt nemen: hoeveel je zelf nodig hebt, hoeveel je met spreiding over de jaren kunt overdragen, en waaruit de aanslag wordt betaald. De tarieven en vrijstellingen liggen vast, de voorbereiding niet.
Concreet: haal je testament erbij en check de datum, zet je gewenste uitgaven tot hoge leeftijd op papier, bepaal je vrije ruimte, en reken per erfgenaam door hoeveel boven de vrijstelling en boven de schijfgrens van 158.669 euro uitkomt. Leg daarna vast uit welk geld de aanslag wordt betaald.
Voor huishoudens en ondernemers in Noord-Brabant die erfbelasting financiële planning ouderen samen met hun hypotheek en pensioen willen doorrekenen, biedt de integrale werkwijze van Strik Creemers en Partners het overzicht waar losse producten niet in voorzien. Of je nu in Eindhoven, elders in Noord-Brabant of verder in Nederland woont: de rekenmethode is dezelfde, de uitkomst per huishouden nooit.
Bronnen
- het CBS-overzicht van huishoudvermogen — Longreads
- ESB op basis van CBS-microdata — Esb
- Belastingdienst
- Consumentenbond
- Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie over de belastingwijzigingen vanaf 2026 — Knb
- Hoeveel vrijstelling heb ik in 2026 voor de erfbelasting? — Belastingdienst
- Wat er vanaf 2026 verandert in de belastingen — Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB)
- Vermogen van huishoudens, Materiële welvaart in Nederland 2020 — Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
