Snelle samenvatting

Een pensioengat ontstaat wanneer je na pensionering minder dan 70% van je vroegere inkomen ontvangt. Volgens De Nederlandsche Bank (DNB) vervangt het doorsnee Nederlandse huishouden na pensionering doorgaans slechts 60% van het eerdere inkomen via AOW en aanvullende pensioenen. Pas als ook woningoverwaarde wordt meegeteld, stijgt die ratio naar gemiddeld 78%.

• Volgens NIDI-onderzoek kan voor ongeveer 39% van de Nederlandse huishoudens het pensioen als ontoereikend worden gekwalificeerd.
• Zzp’ers en zelfstandigen zijn het kwetsbaarst: bij 60-plussers heeft slechts 6% pensioenopbouw via een werkgever, tegenover 96% van werknemers (CBS, 2026).
• Vrouwen lopen extra risico: 27% van de vrouwelijke 60-plussers heeft geen aanvullende pensioenopbouw via een werkgever.
• De gemiddelde pensioenleeftijd lag in 2024 voor het eerst boven de 66 jaar (CBS).
• Integraal advies, waarbij hypotheek, inkomen en pensioen in samenhang worden bekeken, is de meest effectieve manier om een pensioengat vroeg te signaleren en te dichten.

Wat is een pensioengat en hoe groot is het echt?

Een pensioengat is het verschil tussen het inkomen dat je verwacht te ontvangen na pensionering en het bedrag dat je nodig hebt om je levensstandaard voort te zetten. In de praktijk hanteert men doorgaans 70% van het laatste bruto-inkomen als ondergrens voor een toereikend pensioen.

Dat klinkt beheersbaar, totdat je de cijfers bekijkt. Volgens De Nederlandsche Bank vervangt het doorsnee Nederlandse huishouden na pensionering gemiddeld slechts 60% van het eerdere inkomen via AOW en aanvullende pensioenregelingen. Woningoverwaarde meegerekend stijgt dat naar circa 78%, maar wie geen koopwoning bezit of de overwaarde niet wil inzetten, blijft ver onder de norm.

Wie valt er door de mand?

Het probleem is ongelijk verdeeld. NIDI stelt dat voor circa 39% van de huishoudens het pensioen als ontoereikend geldt: zij halen minder dan 70% van hun inkomen vóór pensionering. Dat zijn geen randfiguren. Het gaat om werknemers die jarenlang parttime werkten, mensen die van baan wisselden zonder pensioen mee te nemen, en in het bijzonder zelfstandigen.

Van de zelfstandigen in de leeftijdsgroep 60-plus heeft volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek slechts 6% pensioenopbouw via een werkgever, tegenover doorgaans 96% van werknemers in dezelfde leeftijdsgroep. Dat maakt zelfstandigen bijzonder kwetsbaar.

De rol van overwaarde als stille pensioenpijler

Veel huishoudens rekenen impliciet op hun woningoverwaarde als aanvulling op pensioen. Dat kan werken, maar het is geen betrouwbare pijler op zichzelf. Overwaarde is illiquide, de woningmarkt beweegt, en wie op hoge leeftijd nog een grote hypotheek heeft, ziet die buffer snel slinken. De koppeling tussen hypotheekstrategie en pensioenopbouw is precies de reden waarom een hypothecair planner ook naar later kijkt, niet alleen naar de maandlasten van nu.

Zelf aan de slag:

• Bekijk je huidige pensioenopbouw via Mijnpensioenoverzicht.nl en bereken of je boven de 70%-norm uitkomt.
• Tel AOW, werkgeverspensioen en eigen opbouw op. Zit je onder de 70%? Dan is er sprake van een pensioengat dat aandacht verdient.
• Ga na hoe groot je woningoverwaarde is en of je die realistisch kunt inzetten als pensioeninkomensaanvulling.
• Zelfstandige? Controleer of je ooit jaarruimte onbenut hebt gelaten via de reserveringsruimte (tot 10 jaar terug fiscaal in te halen).

Waarom vrouwen en zzp’ers extra kwetsbaar zijn

Twee groepen vallen structureel buiten de boot bij pensioenopbouw, en dat heeft concrete gevolgen.

Het pensioennadeel van vrouwen

Vrouwen bouwen structureel minder pensioen op dan mannen. Niet omdat ze minder verstandige keuzes maken, maar omdat het systeem jarenlang is gebouwd rond voltijdse loopbanen. Parttimewerk, zorgtaken en carrièreonderbrekingen leveren lagere pensioenaanspraken op. Volgens CBS-data heeft 27% van de vrouwelijke 60-plussers geen aanvullende pensioenopbouw via een werkgever, tegenover 18% van de mannen. Dat verschil van bijna 10 procentpunt vertaalt zich later direct in koopkrachtverlies.

Bij echtscheiding wordt het gat nog groter, tenzij pensioenverdeling tijdig en correct wordt geregeld. Pensioenvereveningswetgeving biedt bescherming, maar alleen als dit expliciet in het echtscheidingsconvenant is vastgelegd.

Zzp’ers: de meest urgente groep

Als zelfstandige bouw je geen automatisch pensioen op via een werkgever. Je bent volledig aangewezen op de eerste pijler (AOW) en wat je zelf opzijzet. Sinds 1 juli 2024 is de jaarruimte flink verruimd: je mag doorgaans tot 30% van je pensioengevend inkomen fiscaal voordelig inleggen. Dat is een aanzienlijke verbetering ten opzichte van de 13,3% die eerder gold. Toch benut een groot deel van de zelfstandigen deze ruimte niet volledig, vaak simpelweg omdat het overzicht ontbreekt.

Stel, een freelance IT-professional bij een middelgroot technologiebedrijf verdient jaarlijks rond de €70.000 en is al tien jaar zelfstandig. Wie tien jaar de jaarruimte onbenut liet, kan die via de reserveringsruimte alsnog inhalen, tot een maximum van doorgaans €42.000 in één jaar (2025). Dat levert niet alleen pensioenopbouw op, maar ook directe belastingteruggave.

De aanpak die Strik Creemers en Partners hanteert bij zelfstandigen, combineert een analyse van de beschikbare jaar- en reserveringsruimte met een bredere doorlichting van privé-financiën, verzekeringen en toekomstdoelen. Niet als losstaande opdrachten, maar als één samenhangende integrale financiële planning.

Zelf aan de slag:

• Bereken je jaarruimte 2025 op basis van je inkomen 2024: (bruto-inkomen minus €18.475) x 30%.
• Inventariseer onbenutte jaarruimtes van de afgelopen 10 jaar via je belastingaangiftes.
• Kijk of storting in een lijfrente of pensioenbeleggingsrekening past bij je cashflow en fiscale situatie.
• Vrouwen met parttime-loopbaan of carrièreonderbreking: controleer expliciet of pensioenverdeling bij een eventuele echtscheiding correct is geregeld.

Integrale aanpak versus productgericht advies: wat levert meer op?

Hier zit de kern van het probleem voor veel mensen die bij een bank of standaard hypotheekkantoor terechtkomen. Ze krijgen advies over één product, op één moment. Een hypotheek. Een lijfrenteverzekering. Een arbeidsongeschiktheidsverzekering. Elk product is op zichzelf correct, maar de samenhang ontbreekt.

Wat het verschil maakt in de praktijk

Neem een huishouden waarbij één partner in loondienst werkt en de ander als zzp’er. De werknemer bouwt pensioen op via de werkgever. De zzp’er niet, of nauwelijks. Ze kopen samen een woning en regelen een hypotheek. Maar niemand heeft hen verteld dat de aflossingssnelheid van die hypotheek direct invloed heeft op de beschikbare overwaarde als pensioenreserve, of dat de verhouding tussen hypotheeklasten en pensioeninleg eigenlijk elk jaar opnieuw zou moeten worden bekeken.

Dit is precies het patroon dat Strik Creemers en Partners herkent bij gezinnen die na jaren van individuele productbeslissingen opeens merken dat de brokken niet meer passen. De FIT-methode (Financieel in Topconditie) van Strik Creemers en Partners gaat uit van het totaalplaatje: hypotheek, pensioen, verzekeringen en toekomstdoelen worden als één geheel in beeld gebracht en op elkaar afgestemd.

De rol van de financieel regisseur bij pensioenzekerheid

Een financieel regisseur van Strik Creemers en Partners kijkt verder dan de maandlast van nu. OOk binnen de Leergang Hypothecair Planner worden adviseurs getraind om ook toekomstvoorzieningen, arbeidsongeschiktheid en pensioen in het hypotheekadvies mee te nemen. De NVHP stelt dat goede hypotheekplanning inhoudt dat je ook kijkt naar de lange termijn: wat gebeurt er als één partner minder gaat werken, als kinderen gaan studeren, of als de pensioengerechtigde leeftijd nadert?

Voor klanten in Nederland biedt Strik Creemers en Partners die brede blik structureel aan, via het concept van het Financieel Warenhuis en hun FIT-methode: meerdere disciplines, één aanspreekpunt, geen blinde vlekken.

Zelf aan de slag:

• Vraag je huidige adviseur expliciet: wordt mijn pensioenopbouw meegenomen in het hypotheekadvies?
• Als hypotheek en pensioen in aparte gesprekken zijn behandeld, plan een integrale herziening.
• Controleer of je arbeidsongeschiktheidsverzekering, overlijdensrisicoverzekering en pensioeninleg op elkaar zijn afgestemd. Een gat in één pijler verzwakt de hele structuur.

Hoe begin je met pensioenplanning op de juiste leeftijd?

Een veelgehoorde misvatting: pensioenplanning is iets voor vijftigers. Dat klopt niet. CBS-data laat zien dat de gemiddelde pensioenleeftijd in 2024 voor het eerst boven de 66 jaar uitkwam (66 jaar en 1 maand). Dat is ruim vijf jaar hoger dan in 2004. Hoe later je begint met bewuste pensioenopbouw, hoe minder tijd het kapitaal heeft om te groeien.

De drie cruciale momenten om actie te nemen

Moment 1: bij het afsluiten van een hypotheek. Dit is het moment waarop inkomen, maandlasten en toekomst voor het eerst samen worden bekeken. Wie hier ook de pensioenopbouw meeneemt, legt een fundament dat jaren standhoudt.

Moment 2: bij een levensgebeurtenis. Trouwen, kinderen krijgen, scheiden, van baan veranderen of starten als zelfstandige: elk van deze momenten heeft directe gevolgen voor pensioenopbouw en inkomensbescherming. Wie dan niet bijstuurt, laat een gat ontstaan dat later moeilijk te dichten is. Het artikel over financiële planning bij levensveranderingen voor jonge volwassenen gaat hier dieper op in.

Moment 3: tien tot vijftien jaar voor de pensioendatum. Dit is het laatste moment waarop bijsturen nog echt effectief is. De reserveringsruimte biedt mogelijkheden om gemiste jaren in te halen, maar alleen als er voldoende inkomen en fiscale ruimte is.

Wat de AFM van adviseurs verwacht

De Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft de leidraad voor tweedepijler pensioenadvies geactualiseerd in lijn met de nieuwe Pensioenwet. De leidraad beschrijft normen voor de fases inventariseren, analyseren en adviseren. Dat betekent dat een goed adviseur niet volstaat met een productaanbeveling, maar ook inzicht moet geven in de totale pensioensituatie van de klant.

Voor ondernemers die ook hun privé-financiën en zakelijke situatie in samenhang willen bekijken, legt het artikel over privé en zakelijk geld in balans houden als ondernemer een sterke basis.

Zelf aan de slag:

• 30-45 jaar: start met een basisoverzicht via Mijnpensioenoverzicht.nl en bereken hoeveel aanvullende opbouw nodig is.
• 45-55 jaar: laat een integrale pensioenanalyse uitvoeren die hypotheek, lijfrente en eventuele werkgeverspensioen combineert.
• 55-plus: controleer of de reserveringsruimte nog benut kan worden en stem aflossingstrategie van de hypotheek af op de pensioendatum.
• Zzp’er op elk moment: bereken jaarruimte en bepaal of lijfrente of pensioenbeleggen beter past bij je cashflow en risicoprofiel.

Veelgestelde vragen

Wat is een pensioengat en hoe weet ik of ik er een heb?

Een pensioengat is het verschil tussen het pensioeninkomen dat je verwacht te ontvangen en de 70%-norm van je laatste inkomen die doorgaans als toereikend wordt beschouwd. Je checkt dit eenvoudig via Mijnpensioenoverzicht.nl: tel AOW-uitkering, werkgeverspensioen en eigen opbouw op en vergelijk dat met 70% van je huidige bruto-inkomen. Zit je daar onder, dan heb je een pensioengat. Volgens NIDI geldt dat voor ongeveer 39% van de Nederlandse huishoudens.

Hoe kan Strik Creemers en Partners helpen bij pensioenplanning?

Strik Creemers en Partners past de FIT-methode (Financieel in Topconditie) toe, waarbij hypotheek, pensioen, inkomensbescherming en toekomstdoelen als één geheel worden geanalyseerd en op elkaar afgestemd. Vanuit het Financieel Warenhuis in Eindhoven werken 14 financieel specialisten samen aan integrale adviezen, zodat blinde vlekken tussen losse productbeslissingen worden voorkomen. Klanten krijgen zo niet alleen een hypotheekoplossing, maar een volledig financieel plan dat ook pensioenzekerheid borgt. Meer over de werkwijze vind je op de website van Strik Creemers en Partners.

Is een pensioengat bij zzp’ers anders dan bij werknemers in loondienst?

Voor zelfstandigen is het pensioengat doorgaans groter en urgenter, omdat er geen automatische pensioenopbouw via een werkgever plaatsvindt. Volgens CBS-data heeft slechts 6% van de zzp’ers in de leeftijdsgroep 60-plus pensioenopbouw via een werkgever, tegenover 96% van werknemers. Zzp’ers zijn volledig afhankelijk van AOW en wat ze zelf opbouwen via lijfrente, banksparen of pensioenbeleggen. De verruimde jaarruimte (doorgaans tot 30% van het pensioengevend inkomen vanaf 2024) biedt fiscaal voordelige mogelijkheden, maar vraagt actief beheer.

Wat is het verschil tussen een hypothecair planner en een gewone hypotheekadviseur?

Een erkend hypothecair planner heeft de hoogste Nederlandse opleiding op het gebied van hypothecair krediet afgerond en is verplicht ook te kijken naar toekomstvoorzieningen, pensioen en levensverzekeringen als onderdeel van het hypotheekadvies. Volgens de NVHP mogen slechts circa 1.150 van de ruim 20.000 hypotheekadviseurs in Nederland deze titel voeren. Het verschil zit in de breedte van het advies: een hypothecair planner koppelt de hypotheekbeslissing expliciet aan de langetermijn inkomenssituatie, inclusief pensioen.

Wanneer is het te laat om een pensioengat nog te dichten?

In de meeste gevallen is het nooit volledig te laat, maar de mogelijkheden worden beperkter naarmate de pensioendatum nadert. Via de reserveringsruimte kun je doorgaans onbenutte jaarruimtes van de afgelopen 10 jaar alsnog benutten, tot een maximum van doorgaans €42.000 per jaar (2025). Na pensionering zijn de opties beperkt tot vermogensaanwending, overwaarde of doorwerken. Hoe eerder je een integrale analyse laat maken, hoe meer sturingsmogelijkheden je hebt.

Conclusie

Een pensioengat is zelden het gevolg van slechte keuzes. Het is bijna altijd het resultaat van losse beslissingen die nooit in samenhang zijn bekeken: een hypotheek hier, een verzekering daar, en pensioen als iets voor later. Terwijl juist de combinatie van die drie bepaalt hoe comfortabel je straks kunt leven.

De cijfers van DNB, NIDI en CBS spreken duidelijk: voor een groot deel van de Nederlandse huishoudens is de pensioenrealiteit harder dan verwacht. Voor zelfstandigen en vrouwen met een deeltijdloopbaan geldt dat nog sterker.

De aanpak die Strik Creemers en Partners al meer dan 30 jaar hanteert, is precies het antwoord op dit probleem: hypotheek, pensioen en inkomen worden niet als aparte producten behandeld, maar als onderdelen van één financieel plan. Voor particulieren, gezinnen en ondernemers in Nederland biedt dat de zekerheid dat er geen blinde vlekken overblijven. Begin vroeg, breng het geheel in beeld en stuur tijdig bij.